വാരണാസി – ആത്മീയതയുടെ അനന്തപ്രകാശം
ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവിനെയും സംസ്കാരത്തെയും ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് വാരണാസി, അഥവാ കാശി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന പുരാതന നഗരം. ഗംഗാനദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ, വിശ്വാസത്തിന്റെ, സംസ്കാരത്തിന്റെ, ആത്മീയതയുടെ പ്രഭാവം ചാർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ജീവിക്കുന്ന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നായി വാരണാസിയെ കണക്കാക്കുന്നു.
“കാശി” എന്നത് പ്രകാശത്തിന്റെ സ്ഥലം എന്നർത്ഥം വരുന്ന സംസ്കൃത പദമാണ് — അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ നഗരം ജ്ഞാനത്തിന്റെ, ധ്യാനത്തിന്റെ, മോക്ഷത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറുന്നു.
ചരിത്രവും പൗരാണികതയും കൊണ്ട് വാരണാസി അതീവ സമ്പന്നമാണ്. പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്നത് പ്രകാരം ഈ നഗരം ശിവഭഗവാനാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. ശിവൻ തന്റെ ത്രിശൂലത്തിൽ ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗം കയറ്റി വാരണാസിയായി തീർത്തുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കാശി വിശ്വനാഥക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ശൈവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.
ബൗദ്ധസാഹിത്യത്തിലും ഈ നഗരത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ ഗൗതമബുദ്ധൻ, സാര്നാഥ് എന്ന സ്ഥലത്ത് (വാരണാസിയ്ക്ക് സമീപം) തന്റെ ആദ്യ ധർമ്മചക്രപ്രവർത്തനം നടത്തി. അതിലൂടെ വാരണാസി ബൗദ്ധമതചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാവുകയും ചെയ്തു.
ഗംഗാനദിയും അതിന്റെ ആത്മീയതയും വാരണാസിയുടെ ഹൃദയം തന്നെയാണ്. “ഗംഗ” എന്നത് ഇവിടെ ദൈവതുല്യമായ സാന്നിധ്യമാണ്. നഗരം മുഴുവൻ നീളെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഘട്ടുകൾ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
അവിടെ രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും നടക്കുന്ന ഗംഗാ ആരതി കാഴ്ച ഒരിക്കൽ കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭക്തിഭാവം ഹൃദയത്തിൽ തങ്ങും. ഭക്തജനങ്ങൾ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത്, പൂക്കളും ദീപങ്ങളും ഒഴുക്കുന്നത്, പ്രാർത്ഥനകളും മന്ത്രങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ഒഴുകുന്ന സംഗീതം – ഇതെല്ലാം വാരണാസിയുടെ ആത്മീയമഹിമയുടെ സാക്ഷ്യമാണ്.
അവിടെ പ്രസിദ്ധമായ ഘട്ടുകൾ – ദശാശ്വമേധഘട്ട്, മണികർണികഘട്ട്, ഹർിശ്ചന്ദ്രഘട്ട് എന്നിവ – ജീവിതവും മരണവും ഒരുമിച്ച് ആഘോഷിക്കുന്ന അത്ഭുതാനുഭവം നൽകുന്നു. മണികർണിക ഘട്ടിൽ ദിവസേന അനവധി ചിതാക്രിയകൾ നടക്കുന്നു; കാരണം ഇവിടെ അന്ത്യസംസ്കാരം നടത്തിയാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്ന് വിശ്വാസം.
സംസ്കാരവും സംഗീതവും
വാരണാസി സംസ്കാരത്തിന്റെ കലാവിതാനമാണ്. ഈ നഗരം ബനാരസി സംഗീതശാഖയുടെ (Banaras Gharana) ജന്മസ്ഥലമാണ്. അതിലെ തബല, സിതാർ, താൻപുര, വോക്കൽ ശൈലികൾ എല്ലാം ഇന്ത്യയുടെ സംഗീതചരിത്രത്തിൽ അനശ്വര സ്ഥാനമുറപ്പിച്ചു.
പണ്ഡിറ്റ് രവി ശങ്കർ, ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ പോലെയുള്ള സംഗീതമഹാന്മാരുടെ ജന്മനാട് ഈ വാരണാസിയായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ വായിച്ച ഷെഹ്നായ് വാരണാസിയുടെ ആത്മാവിനെ തന്നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
അത് പോലെ തന്നെ ബനാരസി പട്ട് സാരികൾ ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. അതിലെ സൂക്ഷ്മമായ ജോലിയും സ്വർണത്തന്തുചേർത്ത നെയ്ത്തും നൂറ്റാണ്ടുകളായി ബനാറസിനെ ലോകവ്യാപകമായ വസ്ത്രനഗരമാക്കി മാറ്റി.
പഠനത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും നഗരം
വാരണാസി വിദ്യാനഗരി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകപ്രശസ്തമായ ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി (BHU) ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 1916-ൽ പണ്ഡിറ്റ് മദൻ മോഹൻ മാളവ്യ സ്ഥാപിച്ച ഈ സർവകലാശാല ഇന്ത്യയിലെ പ്രാചീനമായ ജ്ഞാനപാരമ്പര്യത്തെയും ആധുനികവിദ്യയെയും കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന പ്രതീകമാണ്.
ഇതുകൂടാതെ പുരാതനകാലം മുതൽ വാരണാസി വേദപഠനത്തിന്റെ, സംസ്കൃതശാസ്ത്രത്തിന്റെ, ദാർശനികവിചാരങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇന്നും ഇവിടെ പഠനത്തിനായി എത്തുന്നു.
ആധുനികതയും പുരാതനതയും ഒരുമിച്ച് ഇന്നത്തെ വാരണാസി പുരാതനതയും ആധുനികതയും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന നഗരമാണ്. ഒരുവശത്ത് പഴയ തെരുവുകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഘട്ടുകളും ആകാലത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ ചൊല്ലുമ്പോൾ, മറുവശത്ത് പുതുതായി വികസിക്കുന്ന റോഡുകളും മാർക്കറ്റുകളും, സ്മാർട്ട് സിറ്റി പദ്ധതികളും നഗരത്തെ പുതിയ മുഖമായി തീർക്കുന്നു.
പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ മണ്ഡലമായി വാരണാസി ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ-വികസന കേന്ദ്രരാഷ്ട്രീയ-വികസന കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയത ഇന്നും അതുപോലെ തന്നെയാണ് — മാറ്റമില്ലാതെ, കാലാതീതമായി.
ആരാധനയുടെയും ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെയും സ്ഥലം.വാരണാസി വെറും തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമല്ല, അത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്ന സ്ഥലം കൂടിയാണ്. ഇവിടെ എത്തിയവർ എല്ലാവരും ഒരു രീതിയിൽ ആത്മാന്വേഷണത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. “ജീവിതം താൽക്കാലികമാണെങ്കിലും ആത്മാവ് അനന്തമാണ്” എന്ന സത്യം ഇവിടത്തെ അന്തരീക്ഷം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
ഭഗവാൻ ശിവന്റെ സാന്നിധ്യവും ഗംഗയുടെ ശാന്തപ്രവാഹവും ചേർന്നപ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ ആശങ്കകളും അലിഞ്ഞുപോകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ‘കാശി കാണാതെ മരിക്കരുത്’ എന്ന പഴമൊഴി നിലനിൽക്കുന്നു.
*സഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ
വാരണാസിയിലെ പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ:
1.കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം – ശിവഭക്തരുടെ പരമതീർത്ഥം.
2.സാര്നാഥ് – ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ആദിമസ്ഥലം.
3.ദശാശ്വമേധ ഘട്ട് – ഗംഗാ ആരത്തിക്ക് പ്രശസ്തം.
4.മണികർണിക ഘട്ട് – അന്ത്യസംസ്കാരത്തിനും മോക്ഷവിശ്വാസത്തിനും.
5.തുളസി ഘട്ട് – തുളസിദാസിന്റെ സ്മാരകം.
6.ബനാരസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി, റാമ്നഗർ കോട്ട, ഗംഗാ മഹോത്സവം എന്നിവയും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളാണ്.
വാരണാസിക്ക് സമീപമുള്ള സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ – ആത്മീയതയും ചരിത്രവും കൈകോർക്കുന്ന യാത്ര
ഗംഗാനദിയുടെ കരയിൽ കാശിയുടെ പ്രകാശം കാണാനെത്തുന്നവർക്കായി, വാരണാസി വെറും ലക്ഷ്യമല്ല — അത് യാത്രയുടെ തുടക്കമാണ്.
ഈ നഗരം ചുറ്റിപ്പറ്റി അനവധി മനോഹരമായ ആത്മീയ, ചരിത്ര, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്.
നീ വാരണാസി സന്ദർശിക്കാൻ പോകുമ്പോൾ, താഴെ പറയുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ കൂടി യാത്രാ പട്ടികയിൽ ചേർത്താൽ യാത്ര കൂടുതൽ സമ്പൂർണ്ണമാകും.
1. സാര്നാഥ് (Sarnath) – ബുദ്ധന്റെ ആദ്യ സന്ദേശം മുഴങ്ങിയ ഭൂമി.
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് വെറും 10 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയാണ് സാര്നാഥ്.ഇവിടെയാണ് ഗൗതമ ബുദ്ധൻ, ബോധം പ്രാപിച്ച ശേഷം, തന്റെ ആദ്യ ധർമ്മചക്രപ്രവർത്തനം നടത്തിയത്.
സാര്നാഥ് ബൗദ്ധമതവിശ്വാസികൾക്കായി ലോകപ്രസിദ്ധ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമാണ്.
കാണേണ്ട പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ:
.ധമേഖ് സ്തൂപം (Dhamek Stupa)
.ചൗഖണ്ഡി സ്തൂപം (Chaukhandi Stupa)
.മുളഗന്ധകൂട്ടി വിഹാർ
.ബൗദ്ധമ്യൂസിയം
ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്ന ശാന്തതയും പച്ചപ്പും മനസ്സിന് ആഴത്തിലുള്ള സമാധാനം നൽകും.
2. അലഹാബാദ് (പ്രയാഗ്രാജ്) – മൂന്ന് നദികളുടെ സംഗമം
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 120 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് അലഹാബാദ് അഥവാ പ്രയാഗ്രാജ്.
ഇവിടെ ഗംഗ, യമുന, സരസ്വതി നദികൾ സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലം – ത്രിവേണി സംഗമം – ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.
പ്രതീകമായാണ് ഇവിടെ കുംഭമേള നടക്കുന്നത്, കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകർ അതിനായി എത്താറുണ്ട്.
കൂടാതെ, അലഹാബാദ് കോട്ട, അനന്ദഭവൻ (നെഹ്റു കുടുംബം), സരസ്വതി ഘട്ട് എന്നിവയും പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്.
3. അയോദ്ധ്യ (Ayodhya) – ശ്രീരാമന്റെ പുണ്യനഗരം
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 200 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുള്ള അയോദ്ധ്യ രാമായണത്തിന്റെ ജന്മഭൂമി എന്ന നിലയിൽ ലോകമെമ്പാടും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇവിടെയാണ് ശ്രീരാമന്റെ ജന്മസ്ഥലം, ഇപ്പോൾ മനോഹരമായി പുനർനിർമിച്ച ശ്രീ രാമജന്മഭൂമി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാൻ തീർത്ഥാടകർ ഒഴുകുന്നു.
കൂടാതെ ഹനുമാൻ ഗഢി, കാനക് ഭവൻ, സരയൂ നദി തീരം എന്നിവയും കാണേണ്ടവയാണ്.അയോദ്ധ്യയിലെ അന്തരീക്ഷം ഭക്തിഭാവത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും.
4. ചുനാർ കോട്ട (Chunar Fort) – ചരിത്രത്തിന്റെ കല്ലുകൾ സംസാരിക്കുന്ന സ്ഥലം.
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് വെറും 40 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഈ കോട്ട ഗംഗാനദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
മൗര്യ സാമ്രാജ്യകാലത്ത് മുതൽ മുഗൾ ഭരണകാലം വരെയുള്ള നിരവധി ഭരണാധികാരികളുടെ സാന്നിധ്യം ഇവിടെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.കോട്ടയുടെ മുകളിലെനിന്ന് കാണുന്ന ഗംഗയുടെ കാഴ്ച അതീവ മനോഹരമാണ്.
ചിത്രീകരണത്തിനും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും ഏറെ അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം കൂടിയാണ് ഇത്.
5. ബോദ്ധഗയ (Bodh Gaya) – ബുദ്ധന്റെ ബോധോദയസ്ഥലം
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 250 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയായി ബീഹാറിലെ ബോദ്ധഗയ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഇവിടെയാണ് ഗൗതമ ബുദ്ധൻ ബോധിവൃക്ഷത്തിന്റെ കീഴിൽ ജ്ഞാനോദയം നേടിയത്.
ഇപ്പോൾ ഇവിടെ ലോകപ്രശസ്തമായ മഹാബോധി ക്ഷേത്രം, ബോധിവൃക്ഷം, തായ്, ജപ്പാൻ, തിബറ്റൻ മഠങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കാണാം.
ആത്മീയത തേടുന്നവർക്ക് അത്യന്തം ശാന്തവും പ്രചോദനാത്മകവുമായ അനുഭവം നൽകുന്ന സ്ഥലം.
6. മിർസാപൂർ (Mirzapur) – വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ചേർന്ന പ്രകൃതിസൗന്ദര്യം
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 60 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള മിർസാപൂർ, പ്രകൃതിപ്രേമികൾക്കും തീർത്ഥാടകർക്കും ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്.ഇവിടെയുള്ള വിന്ദ്യാചൽ ദേവി ക്ഷേത്രം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്.
അത് കൂടാതെ തണ്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം (Tanda Falls), സിതാമണി ഗുഹകൾ, വിന്ദ്യാചൽ പർവ്വതനിരകൾ എന്നിവയും സന്ദർശകർക്കായി തുറന്നു കിടക്കുന്നു.
7. ലഖ്നൗ (Lucknow) – നവാബുകളുടെ നഗരം
വാരണാസിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 320 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുള്ള ലഖ്നൗ ഉത്തർപ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനം കൂടിയാണ്.
നവാബുകളുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ കലാസമ്പത്ത്, ഹവേലികൾ, ശൈലികൾ – എല്ലാം നഗരത്തിന് സ്വന്തം സൌന്ദര്യം നൽകുന്നു.
ഇവിടെയുള്ള ബറ ഇമാംബാര, ചോട്ട ഇമാംബാര, റൂമി ദർവാസ, അംബേദ്കർ പാർക്ക് എന്നിവ ചരിത്രാസക്തർക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫികൾക്കും മനോഹരമായ ലൊക്കേഷനുകളാണ്.
അതിനൊപ്പം ലഖ്നൗവിന്റെ പ്രശസ്തമായ ഭക്ഷണം – തണ്ടൂരി, കവാബ്, ബിരിയാണി – ഒരിക്കൽ അവിടെ പോയാൽ മറക്കാനാകാത്ത രുചിയാണത്രെ!
വാരണാസിയെ സന്ദർശിക്കുന്നത് ഒരു ആത്മീയയാത്രയുടെ തുടക്കം മാത്രമാണ്.
അതിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഓരോന്നും ചരിത്രത്തിന്റെ, വിശ്വാസത്തിന്റെ, പ്രകൃതിയുടെ പ്രത്യേക നിറം ചേർക്കുന്നു.
സാര്നാഥിന്റെ ശാന്തത, അയോദ്ധ്യയു
ടെ ഭക്തി, ബോദ്ധഗയയുടെ ധ്യാനം, പ്രയാഗ്രാജിന്റെ സംഗമം, ചുനാറിന്റെ കോട്ടകൾ – എല്ലാം ചേർന്ന് ഇന്ത്യയുടെ ആത്മീയ ഭൂപടം പൂർണ്ണമാകുന്നു.